"Ажет" гэгч компани хоёрхон жилийн дотор нислэгийн хоёр авиа компанийг 25 орчим тэрбум төгрөгийн алдагдалд оруулжээ. Монголд "Шударга бус өрсөлдөөнийг хянан зохицуулах газар" нэртэй бvхэл бvтэн том байгууллага, "Монополийн эсрэг хууль" нэртэй хуруу зузаан хууль байдаг ч ганцхан компанийн монопол эрхээс болж бvхэл бvтэн нэг улсын агаарын тээвэр өнөөдөр зогсох дээрээ тулаад байна. Энэ бол онгоцны шатахууны наймаа. Эрх мэдэлтэй, асар их мөнгөтэй бас танил талтай хvмvvсийн л хийдэг бизнес. Тиймээс энэ хэрэгт манай сайд дарга нар л гаp хөлөө дvрж суудаг аж. Зам тээврийн сайд нарын хийдэг гол бизнес нь онгоцны тvлшний шахаа. Жишээлбэл УИХ-ын гишvvн Г.Батхvv энэ салбарын сайдаар ажиллаж байх vед "Шунхлай" компани онгоцны тvлш нийлvvлэх эрхийг эдэлдэг байлаа. Харин 2007 оноос хойш монопол болсон "Ажет " хэмээх олны танил бус компани бий болж хоёрхон жилийн дотор нислэгийн хоёр авиа компанийг 25 орчим тэрбум төгрөгийн алдагдалд оруулчихаад байна. "Ажет" компани гарч ирснээр манайхан онгоцны 1 тонн шатахууны vнэ олон улсын жишгээс бvр 2-3 дахин өндөр байдаг болж.

"МИАТ","Изинис","Аэром онголиа" зэрэг нислэгийн компаниуд "Ажет"-ээс vнэтэй шатахуун авахгvй гэж хичнээн гvрийгээд ч нэмэр байхгvй. "Авбал ав, авахгvй бол онгоцоо нисгэхгvй сууж бай" гэсэн ганцхан хууль л vйлчилдэг. Монголын авиа компаниудад "Ажет"-ээс өөр онгоцны шатахуун нийлvvлэх эрхтэй газар нэг ч байхгvй. Тэгсэн хэрнээ энэ компанийхан гар хөлөө огтхон ч хөдөлгөж зовохгvйгээр шатахуунаа зардаг байх юм. Монголд онгоцны шатахууныг зөвхөн "Роснефть" компаниас импортлодог. Роснефть компаниас зөвхөн "Сод монгол" компани онгоцны шатахуун авдаг. Харин хилээр оруулаад ирсэн онгоцны шатахууныг "Ажет" "Содмонгол"-оос аваад авиа компаниуд руу шахчихдаг аж. Гэхдээ дундаас нь олдог ашиг нь асар өндөр. Тухайлбал 2008 оны 11 сард "Роснефть" компаниас импортлосон шатахууны хил дээрх vнэ 1 тонн нь 1034 ам.доллар байж. Vvн дээр "Содмонгол" компани 40 орчим ам.доллар нэмээд "Ажет" комданид зарчихаж. Харин "Ажет" компани хил дээрх vнэ дээр тонн тутамд нь 585 ам.доллар нэмээд онгоцны компаниудад 1619 ам.доллараар зарсан байх юм.

Монополь эрхтэй, ямар ч өрсөлдөгчгvй учраас онгоцны шатахууныг хэдэн төгрөгөөр зарах "Ажет"-ийн л эрх байдаг аж. Vvнээс болж онгоцны тийзийн vнэ тэнгэрт хадаж, орон нутгийн нислэг зогсож, Монголчууд өвлийн хахир хvйтэнд машин бараадан хөл дvvжилж, агаарын тээврийн компаниуд санхvvгийн хувьд алдагдалд орж, эхнээсээ дамдуухлаа зарлахад бэлэн бооод байна. МИАТ компани өнгөрсөн жил 10 гаруй тэрбум төгрөгний алдагдалтай ажилласан. "Аэромонголиа" компани санхvvгийн алдагдалд орж, техник, тоног төхөөрөмжөө шинэчилж чадахгvй байсаар өнөөдөр нислэгийн эрхээ хураалгасан. "Изинис" компани vнэтэй шатахуунавч байгаа тийзний vнээ буулгаж чаддаггvй. Өндөр vнэтэй учраас иргэд агаарын тээврээр зорчиж чадахгvй байдалд хvрчихээд байна. Vvнийг ч манайхан хvлээн зөвшөөрч байгаа юм. Авиа компаниудын тооцоолж буйгаар хэрвээ онгоцны шатахуунаа дэлхийн захзээлийн vнээр худалдаж авдаг болчихвол онгоцны тийзийн vнэ 20-30 орчим хувиар боломжтой гэдгийг ч хэлж байлаа.

Учир нь шатахуун бол нислэгийн зардлын 40-60 хувийг эзэлдэг томоохон хvчин зvйл. Харамсалтай нь "Ажет" компанийн монополь эрхийн золиос болж бид нисч чадахгvй байна. Тиймээс агаарын тээврийн компаниуд "Ажет" компанид иргэд, хамтарч байгаа компаниудын санхvvгийн хvндрэл боломжийг харгалзаж vнээ бууруулаач гэсэн хvсэлтийг нэг бус удаа тавьж байсан. Харин Ажет компанийн зvгээс дургvй байгаа бол маргааш танай онгоцонд шатахуун өгөхгvй байж болно гэсэн хариулт өгсөөр иржээ. Цөхөрсөн авиакомпаниуд Содмонгол компанид хандахад Ажетийг алгасч компаниудадтvлшээ шууд нийлvvлэх боломжгvй, заавал Ажетаар дамжуулна гэсэн хариултыг өгдөг байна. Ийм их эрх дархтай Ажет компани хэрхэн монополь болсон тvvх нь бас л сонирхолтой. 2007 оныг хvртэл "Ажет" компаниас гадна ИНЕГ онгоцонд шатахуун нийлvvлдэг байжээ. "Ажет" компани зөвхөн Улаанбаатарт салбартай байсан бол харин ИНЕГ улаанбаатар мөн орон нутгуудад шатахуун хадгалж онгоцонд цэнэглэдэг тоног төхөөрөмжтэй байв.

Гэтэл 2006 онд УМХГ -с ИНЕГ-ын зөвхөн Улаанбаатар дахь тоног төхөөрөмжинд нь шалгалт орж шаардлага хангахгvй хэмээн хаажээ. Ингээд Улаанбаатарт "Ажет" компани монопол болов. УМХГ-ын энэ шалгалт, нь "Ажет" компанийг монопол болгох зорилготой байсан гэдэг хардлага төрж байна. Учир нь УМХГ-ынхан ИНЕГ-ийн "Ажет"-тай өрсөлддөг Улаанбаатар дахь салбарыг хаасан хэрнээ, vvнтэй яг ижил тоног төхөөрөмж vйл ажиллагаатай байгаа орон нутгууд дахь салбаруудыг нь ажиллуулсаар өнөөдрийг хvрсэн юм. Vнэхээр шаардлага хангахааргvй байсан бол ИНЕГ-ын шатахуун хадгалж цэнэглэдэг орон нутгууд дахь салбаруудыг УМХГ яагаад шалгасангvй вэ? Яагаад зөвхөн "Ажет"компанитай өрсөлддөг Улаанбаатар дахь салбарыг хаасан бэ гэсэн асуулт хариулт нэхсээр бvхэл бvтэн хоёр жилийн нvvр vзэж байна. Гэвч энэ асуултанд олон хvн "Ажет"-ын ард хуучин сайд нарын зөвлөлийн дарга байсан хvний хvv, Цагдаагийн газрын дарга асан одоо ч төрд томоохон алба хашиж байгаа эрхэм ноёнтон, мөн төрийн гурван өндөрлөгийн нэг "Ажет" компанийн ашгийг хvртдэг учраас хэнд ч дийлдэхгvй монополиоо тогтоочихсон юм гэж ярьж байна

Монголын нэг өдөр